Opublikowane przez
Zdolność kredytowa to często mur nie do przejścia. Dla wielu osób, zwłaszcza młodych, samozatrudnionych czy pracujących na umowy cywilnoprawne, bankowa kalkulacja potrafi być bezlitosna. W takich sytuacjach na scenę wkracza instytucja poręczyciela, czyli tzw. żyranta.
Poręczenie kredytu to rozwiązanie, które dla kredytobiorcy jest wybawieniem, ale dla poręczyciela wiąże się z ogromną odpowiedzialnością. Właśnie dlatego tak ważne jest, aby obie strony rozumiały formalności, zalety i, co najważniejsze, wszystkie możliwe ryzyka.
Czym jest poręczenie kredytu i kto to jest poręczyciel?
Poręczenie, uregulowane prawnie w Kodeksie cywilnym, to dodatkowe zabezpieczenie kredytu, obok głównego dłużnika.
Poręczyciel (żyrant) to osoba trzecia, która zobowiązuje się spłacić dług głównego kredytobiorcy wraz z odsetkami i innymi kosztami, jeśli ten przestanie wywiązywać się ze swoich zobowiązań. Poręczyciel staje się więc dłużnikiem solidarnym wobec banku, choć nie korzysta z pożyczonych pieniędzy.
Warto wiedzieć: W większości przypadków banki oczekują tzw. poręczenia cywilnego. Oznacza to, że bank może zażądać spłaty długu od poręczyciela w momencie, gdy dłużnik główny spóźnia się z regulacją raty, bez konieczności czekania na wyczerpanie możliwości windykacji wobec dłużnika głównego.
Kiedy poręczenie jest potrzebne?
Instytucja poręczenia jest wykorzystywana głównie w następujących sytuacjach:
- Niska zdolność kredytowa dłużnika (np. z powodu zbyt niskich dochodów).
- Brak historii kredytowej (np. u młodych osób).
- Niestabilne źródło dochodu (np. praca sezonowa, umowy zlecenie).
- Wysoka kwota kredytu w stosunku do dochodów dłużnika.
Zalety kredytu z poręczycielem
Dla głównego kredytobiorcy korzyści są oczywiste. Dla banku – to skuteczne narzędzie minimalizacji ryzyka.
Otwarcie drogi do kredytu
Największą zaletą jest to, że poręczenie zwiększa szanse na uzyskanie finansowania. Bank do zdolności kredytowej dłużnika dolicza zdolność poręczyciela. Umożliwia to zaciągnięcie wyższej kwoty kredytu lub uzyskanie pozytywnej decyzji tam, gdzie pierwotnie byłaby ona negatywna.
Lepsze warunki cenowe
Dodatkowe zabezpieczenie w postaci poręczenia może przełożyć się na korzystniejsze warunki kredytu. Bank, mając mniejsze ryzyko, może zaproponować niższą marżę lub prowizję. Choć jest to rzadziej spotykane niż w przypadku zabezpieczenia hipotecznego, może stanowić realną oszczędność w całkowitym koszcie kredytu.
Minimalizacja formalności majątkowych
Kredyt gotówkowy zabezpieczony poręczeniem jest łatwiejszy w obsłudze niż kredyt zabezpieczony majątkiem (np. zastawem na samochodzie). Wymagania wobec poręczyciela są w dużej mierze analogiczne do wymagań wobec dłużnika głównego – wystarczy odpowiednia zdolność i wiarygodność kredytowa.
Ryzyka poręczenia — dzwonek alarmowy dla poręczyciela
Wygoda dłużnika głównego kończy się tam, gdzie zaczyna się odpowiedzialność poręczyciela. To właśnie ryzyka związane z poręczeniem są kluczowym elementem, który powinien zostać w pełni zrozumiany.
Ryzyko spłaty całego długu
Największym ryzykiem jest obowiązek uregulowania całego długu, jeśli dłużnik główny przestanie płacić. Poręczyciel odpowiada za cały niespłacony kapitał, odsetki, koszty windykacji, a nawet ewentualne koszty sądowe i komornicze. W praktyce oznacza to, że całe zobowiązanie może spaść na barki poręczyciela.
Obniżenie własnej zdolności kredytowej
Od momentu podpisania umowy, kwota, za którą poręczyciel odpowiada, obciąża jego własną zdolność kredytową. Oznacza to, że jeśli poręczyciel sam będzie chciał wziąć kredyt hipoteczny, gotówkowy lub nawet kupić coś na raty, bank uwzględni to poręczenie w kalkulacji. W wielu przypadkach może to skutkować odmową udzielenia kredytu lub przyznaniem go na niższą kwotę.
Wpis do BIK i rejestrów dłużników
W przypadku opóźnień w spłacie kredytu, bank ma obowiązek poinformować o tym BIK (Biuro Informacji Kredytowej) oraz inne rejestry. Negatywny wpis dotyczy zarówno dłużnika głównego, jak i poręczyciela. Nawet jeśli poręczyciel nigdy nie spłacił żadnej raty, ale opóźnienie powstało, jego historia kredytowa zostanie obciążona negatywną informacją.
Konieczność dochodzenia roszczeń we własnym zakresie
Jeśli poręczyciel spłaci dług za dłużnika głównego, nie odzyskuje automatycznie pieniędzy. Otrzymuje prawo do regresu, czyli roszczenia zwrotnego wobec dłużnika głównego. Musi jednak samodzielnie i na własny koszt podjąć kroki prawne, aby odzyskać wpłacone kwoty, co często jest długim i skomplikowanym procesem.
Jak formalnie wygląda proces poręczenia kredytu?
Proces jest prosty, ale wymaga złożenia dokumentów i pełnej akceptacji ryzyka.
Krok 1: Weryfikacja poręczyciela
Poręczyciel musi spełniać podobne wymagania jak dłużnik główny:
- Wiek: Najczęściej od 18 do 70–75 lat.
- Stabilny dochód: Najlepiej z umowy o pracę na czas nieokreślony.
- Wysoka zdolność kredytowa: Bank bada jego dochody, wydatki, historię BIK i inne zobowiązania.
- Akceptacja ryzyka: Bank dokładnie informuje poręczyciela o jego odpowiedzialności.
Poręczyciel musi dostarczyć bankowi te same dokumenty, co kredytobiorca: dowód osobisty, zaświadczenie o dochodach, wyciąg z konta itp.
Krok 2: Podpisanie umowy i oświadczenie o poddaniu się egzekucji
Obie strony – dłużnik główny i poręczyciel – podpisują umowę kredytową oraz umowę poręczenia. W umowie poręczyciel zobowiązuje się do spłaty całego długu.
Banki często wymagają, aby poręczyciel złożył tzw. oświadczenie o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego. Oznacza to, że bank, w razie braku spłaty, może od razu skierować sprawę do komornika na majątek poręczyciela, bez konieczności pozywania go do sądu. Jest to bardzo poważne i przyspiesza proces odzyskiwania długu przez bank.
Krok 3: Informowanie poręczyciela o zaległościach
Bank jest zobowiązany do natychmiastowego poinformowania poręczyciela o każdym opóźnieniu w spłacie dłużnika głównego. Daje to poręczycielowi czas na reakcję i ewentualne podjęcie działań wobec dłużnika, zanim dług stanie się zbyt wysoki.
Możliwości wycofania poręczenia
Wygaśnięcie poręczenia następuje najczęściej tylko w dwóch sytuacjach:
- Całkowita spłata długu przez dłużnika głównego.
- Zmiana dłużnika lub formy zabezpieczenia (np. dłużnik znajdzie inne, satysfakcjonujące bank zabezpieczenie, np. zastaw na papierach wartościowych) – wymaga to zgody banku.
Poręczenia nie można wycofać jednostronnie. Bank udzielił kredytu właśnie z powodu tego zabezpieczenia i nie zgodzi się na jego usunięcie, dopóki dłużnik główny nie osiągnie samodzielnie wystarczającej zdolności kredytowej lub nie zaproponuje innego zabezpieczenia.
Ostateczne wnioski
Kredyt z poręczycielem to potężne narzędzie, które może uratować sytuację finansową. Jest to jednak zobowiązanie, które wymaga ogromnego zaufania i pewności co do wypłacalności dłużnika głównego. Zanim poprosi się o poręczenie lub samemu się je zaoferuje, należy wziąć pod uwagę, że to nie jest pomoc w spłacie, ale gwarancja spłaty. Zawsze warto sformalizować wewnętrzne relacje (np. poprzez notarialne zabezpieczenie na wypadek regresu), aby chronić interesy poręczyciela.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy bank może najpierw zwrócić się do poręczyciela o spłatę długu?
Tak, w przypadku poręczenia solidarnego, które jest standardem w polskich bankach, bank może dochodzić długu jednocześnie lub w dowolnej kolejności od dłużnika głównego i poręczyciela. W praktyce bank często zwraca się do poręczyciela natychmiast, gdy tylko dłużnik główny ma kilkudniowe opóźnienie w spłacie raty, ponieważ to przyspiesza i ułatwia bankowi odzyskanie należności.
Czy poręczyciel musi być spokrewniony z kredytobiorcą?
Nie, poręczyciel nie musi być spokrewniony z kredytobiorcą. Żyrantem może być dowolna pełnoletnia osoba fizyczna, która spełnia wymogi banku dotyczące zdolności i wiarygodności kredytowej. Najczęściej są to jednak członkowie rodziny lub bliscy przyjaciele, ponieważ mało kto podejmuje tak duże ryzyko finansowe dla obcej osoby.
Czy poręczenie wygasa po śmierci dłużnika głównego?
Nie. Poręczenie nie wygasa automatycznie po śmierci dłużnika głównego. Dług przechodzi na spadkobierców dłużnika. Jeśli spadkobiercy odrzucą spadek lub okażą się niewypłacalni, poręczyciel nadal odpowiada za spłatę całego długu wobec banku. To jest jeden z najpoważniejszych aspektów poręczenia i dowód na to, że jest to zobowiązanie na lata.
